ضد آفتاب چیست؟ انواع، فواید و راهنمای انتخاب

ضد آفتاب محصولی است که با استفاده از فیلترهای مخصوص، میزان رسیدن پرتوهای فرابنفش خورشید به پوست را کاهش می‌دهد و به محافظت از پوست در برابر آفتاب‌سوختگی و آسیب‌های ناشی از اشعه UV کمک می‌کند.

اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم ضد آفتاب چیست، می‌توان آن را یکی از مهم‌ترین ابزارهای محافظت روزانه از پوست دانست. نور خورشید علاوه بر نور مرئی، حاوی اشعه فرابنفش یا UV است. مواجهه بیش از حد با UV می‌تواند موجب آفتاب‌سوختگی، آسیب DNA، پیری زودرس پوست و افزایش خطر برخی سرطان‌های پوست شود.

البته هیچ ضد آفتابی نمی‌تواند صددرصد اشعه UV را مسدود کند. به همین دلیل استفاده از آن باید در کنار اقداماتی مانند قرار گرفتن در سایه، پوشیدن لباس مناسب، کلاه و عینک آفتابی در نظر گرفته شود.

در این مقاله از داروخانه زرتشت با تایید آقای دکتر شاهوردی و خانم دکتر حاجی نژاد با انواع ضد آفتاب، SPF، تفاوت UVA و UVB، فواید ضد آفتاب و روش صحیح انتخاب و استفاده از آن آشنا می‌شویم.

ضد آفتاب چیست و چگونه از پوست محافظت می‌کند؟

ضد آفتاب یا Sunscreen محصولی موضعی است که روی بخش‌های در معرض نور پوست قرار می‌گیرد و با استفاده از فیلترهای UV، مقدار پرتو فرابنفشی را که به پوست می‌رسد کاهش می‌دهد.

فیلترهای موجود در ضد آفتاب بسته به نوع آنها می‌توانند بخشی از اشعه UV را جذب، پراکنده یا منعکس کنند.

اما برای فهم بهتر عملکرد ضد آفتاب باید دو نوع مهم اشعه فرابنفش خورشید را بشناسیم: UVA و UVB.

اشعه UVA چیست؟

UVA بخش مهمی از اشعه فرابنفشی است که به سطح زمین می‌رسد. مواجهه طولانی‌مدت با آن در فرآیند پیری نوری پوست یا Photoaging نقش دارد.

بنابراین هنگام انتخاب ضد آفتاب نباید صرفاً به SPF توجه کرد؛ وجود محافظت در برابر UVA نیز اهمیت زیادی دارد.

اشعه UVB چیست؟

UVB ارتباط نزدیکی با آفتاب‌سوختگی دارد و در آسیب ناشی از UV به پوست نیز نقش دارد.

SPF که روی بسته‌بندی ضد آفتاب مشاهده می‌کنید، عمدتاً شاخص محافظت در برابر UVB است. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که SPF میزان محافظت در برابر UVB را بیان می‌کند و برای محافظت مناسب باید محصولی انتخاب شود که UVA و UVB را پوشش دهد.

به همین دلیل عبارت‌هایی مانند Broad Spectrum یا محافظت وسیع‌الطیف اهمیت پیدا می‌کنند.
آکادمی پوست آمریکا (AAD) توصیه می‌کند برای محافظت بهتر از محصولی با عبارت Broad Spectrum استفاده شود؛ زیرا این محصولات برای محافظت در برابر هر دو نوع اشعه UVA و UVB طراحی شده‌اند.

SPF ضد آفتاب چیست؟

SPF مخفف Sun Protection Factor یا فاکتور محافظت در برابر آفتاب است.

به زبان ساده، SPF میزان محافظتی را نشان می‌دهد که ضد آفتاب در برابر اثرات UVB ایجاد می‌کند.

اما یک باور اشتباه وجود دارد: مثلاً SPF ۵۰ به این معنی نیست که می‌توانید ۵۰ برابر بیشتر زیر آفتاب بمانید یا فقط یک بار در ابتدای روز ضد آفتاب بزنید.

میزان محافظت واقعی به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله:

• مقدار ضد آفتابی که استفاده می‌کنید
• تعریق
• تماس با آب
• پاک شدن محصول
• شدت UV
• مدت قرار گرفتن در معرض نور
• تجدید صحیح ضد آفتاب

طبق راهنمای American Academy of Dermatology درباره SPF ، توصیه می‌شود ضد آفتابی با SPF ۳۰ یا بالاتر انتخاب شود.

SPF ۳۰ بهتر است یا SPF ۵۰؟

برای استفاده روزمره، توصیه‌های معتبر سلامت عمومی معمولاً استفاده از ضد آفتاب Broad Spectrum با SPF حداقل ۳۰ را مطرح می‌کنند.

SPF ۵۰ محافظت بیشتری نسبت به SPF ۳۰ فراهم می‌کند، اما این تفاوت به معنی حذف نیاز به تمدید ضد آفتاب نیست.

در شرایطی مانند مواجهه طولانی با آفتاب، فعالیت در فضای باز، سابقه حساسیت بیشتر به نور یا توصیه پزشک ممکن است SPF بالاتر انتخاب مناسبی باشد.

Broad Spectrum روی ضد آفتاب یعنی چه؟

عبارت Broad Spectrum یا «محافظت وسیع‌الطیف» نشان می‌دهد محصول برای محافظت در برابر طیف گسترده‌تری از پرتوهای UVA و UVB طراحی شده است.

پس هنگام انتخاب ضد آفتاب بهتر است تنها عدد SPF را نبینید و نوع محافظت در برابر UVA را نیز بررسی کنید.

فواید استفاده از ضد آفتاب چیست؟

مهم‌ترین فایده ضد آفتاب کاهش میزان آسیب ناشی از اشعه UV به پوست است.

۱.      کمک به جلوگیری از آفتاب‌سوختگی

UVB یکی از عوامل اصلی آفتاب‌سوختگی است. استفاده صحیح از ضد آفتاب می‌تواند احتمال سوختگی پوست در اثر مواجهه با نور خورشید را کاهش دهد.

۲.    کاهش آسیب‌های ناشی از UV

اشعه فرابنفش می‌تواند به سلول‌های پوست آسیب برساند. سازمان جهانی بهداشت مواجهه بیش از حد با UV را با آسیب DNA و افزایش خطر سرطان‌های پوستی مرتبط می‌داند.

۳.   کمک به پیشگیری از پیری زودرس پوست

مواجهه مکرر با نور خورشید در ایجاد علائمی مانند:

• چین‌وچروک
• کاهش انعطاف پوست
• تغییرات رنگ پوست
• لک‌های ناشی از نور

نقش دارد.

محافظت مناسب در برابر نور خورشید یکی از اقدامات مهم برای کاهش Photoaging محسوب می‌شود.

۴.    کمک به کنترل ایجاد یا تشدید لک

در افرادی که مستعد لک هستند، محافظت در برابر نور بخش مهمی از روتین مراقبت از پوست است.

به همین دلیل معمولاً در کنار درمان‌های مربوط به لک و تیرگی پوست، استفاده منظم از ضد آفتاب نیز اهمیت پیدا می‌کند.

۵.   تکمیل روتین مراقبت از پوست

اگر از محصولاتی مانند روشن‌کننده‌ها، لایه‌بردارها یا بعضی ترکیبات فعال مراقبت از پوست استفاده می‌کنید، بی‌توجهی به محافظت در برابر آفتاب می‌تواند نتیجه روتین شما را تحت تأثیر قرار دهد.

انواع ضد آفتاب کدام‌اند؟

ضد آفتاب‌ها را می‌توان از چند زاویه دسته‌بندی کرد. یکی از شناخته‌شده‌ترین تقسیم‌بندی‌ها بر اساس نوع فیلتر UV است.

ضد آفتاب مینرال یا فیزیکی چیست؟

ضد آفتاب‌های مینرال معمولاً از فیلترهایی مانند:

• Zinc Oxide یا زینک اکساید
• Titanium Dioxide یا تیتانیوم دی‌اکساید

استفاده می‌کنند.

به این محصولات گاهی «ضد آفتاب فیزیکی» نیز گفته می‌شود.

برخی افراد با پوست حساس استفاده از فرمولاسیون‌های مینرال را ترجیح می‌دهند؛ بااین‌حال مناسب بودن یک محصول برای پوست حساس فقط به مینرال بودن آن بستگی ندارد و باید کل فرمولاسیون بررسی شود.

مادران باردار بهتر است ضد آفتاب های فیزیکی استفاده نمایند مانند:

ضد آفتاب فیزیکال برایت مکس
ضد آفتاب فیزیکال پرودرما

ضد آفتاب شیمیایی چیست؟

ضد آفتاب‌های شیمیایی از فیلترهای آلی مختلفی برای کاهش رسیدن UV به پوست استفاده می‌کنند.

این محصولات در بسیاری از موارد بافت سبک‌تر و ظاهر نامرئی‌تری روی پوست ایجاد می‌کنند، اما ویژگی نهایی کاملاً به فرمول محصول بستگی دارد.

ضد آفتاب هیبریدی چیست؟

برخی محصولات ترکیبی از انواع مختلف فیلترهای UV را به کار می‌برند. این محصولات معمولاً با هدف دستیابی به تعادل بین محافظت، بافت، پخش‌پذیری و ظاهر محصول طراحی می‌شوند.

بنابراین نمی‌توان گفت همیشه «فیزیکی بهتر است» یا «شیمیایی بهتر است». بهترین گزینه ضد آفتابی است که:

محافظت کافی داشته باشد، با پوست شما سازگار باشد و آن‌قدر از بافتش راضی باشید که به مقدار کافی و به‌طور منظم از آن استفاده کنید.

جزئیات بیشتر درباره تفاوت این سه گروه در Sunscreen FAQs آکادمی پوست آمریکا ارائه شده است.

انواع ضد آفتاب بر اساس بافت

ضد آفتاب الزاماً کرم نیست.

محصولات ضد آفتاب می‌توانند به شکل‌های مختلف عرضه شوند:

بافت	ویژگی کلی
کرم	معمولاً مناسب پوست‌های نرمال تا خشک، بسته به فرمول
فلوئید	سبک و روان؛ محبوب برای استفاده روزانه
ژل	معمولاً حس سبکی بیشتری روی پوست دارد
لوسیون	قابلیت پخش مناسب؛ گزینه‌ای رایج برای صورت یا بدن
استیک	استفاده آسان برای بعضی نواحی و تمدید
اسپری	کاربرد سریع، به‌ویژه برای بدن؛ پوشش کامل باید با دقت انجام شود

در فروشگاه داروخانه زرتشت نیز این تنوع دیده می‌شود و محصولاتی از نوع ژل، فلوئید، اسپری، استیک و سایر فرمولاسیون‌ها در دسته محصولات آفتاب قرار دارند.

ضد آفتاب رنگی بهتر است یا بی‌رنگ؟

از نظر محافظت، صرفاً «رنگی» یا «بی‌رنگ» بودن تعیین‌کننده کیفیت ضد آفتاب نیست.

مهم‌تر از رنگ محصول باید به مواردی مانند:

• سطح SPF
• محافظت UVA و UVB
• سازگاری با نوع پوست
• میزان مقاومت در برابر آب
• بافت
• مقدار صحیح استفاده

توجه شود.

ضد آفتاب رنگی می‌تواند برای افرادی مناسب باشد که می‌خواهند علاوه بر ضد آفتاب، مقدار مشخصی پوشش رنگی روی پوست داشته باشند.

در مقابل، افرادی که نمی‌خواهند اثری شبیه محصولات آرایشی روی پوست داشته باشند معمولاً ضد آفتاب بی‌رنگ را ترجیح می‌دهند.

در برخی ضد آفتاب‌های رنگی، پیگمنت‌هایی مانند اکسید آهن نیز وجود دارند که می‌توانند در محافظت در برابر بخشی از نور مرئی اهمیت داشته باشند؛ موضوعی که به‌ویژه برای برخی افراد مستعد اختلالات رنگدانه‌ای می‌تواند مطرح باشد.

چگونه ضد آفتاب مناسب پوست خود را انتخاب کنیم؟

بهترین ضد آفتاب الزاماً گران‌ترین محصول یا محصولی با بالاترین SPF نیست. ضد آفتاب مناسب باید با نوع پوست، شرایط استفاده و نیازهای فرد هماهنگ باشد.

ضد آفتاب برای پوست چرب و مستعد جوش

اگر پوست چرب یا مستعد آکنه دارید، معمولاً محصولات با بافت سبک‌تر گزینه راحت‌تری هستند.

هنگام خرید می‌توانید به عباراتی مانند:

• Non-comedogenic
• Oil Free
• مناسب پوست چرب
• مناسب پوست مستعد آکنه

توجه کنید.

برای مثال، در دسته ضد آفتاب داروخانه زرتشت محصولاتی مانند موارد زیر موجود هستند.

ضد آفتاب فیوژن واتر پرودرما
ضد آفتاب پوست چرب درمالوگ
ضد آفتاب فلویید مت درماتیپیک
ضد آفتاب پوست چرب لایسل

ضد آفتاب برای پوست خشک

برای پوست خشک، علاوه بر محافظت UV، بافت و ترکیبات مرطوب‌کننده محصول اهمیت دارند.

فرمول‌های بیش از حد خشک و مات ممکن است برای برخی پوست‌های خشک احساس کشیدگی ایجاد کنند.

ضد آفتاب‌های آبرسان یا کرمی می‌توانند انتخاب مناسب‌تری باشند.
برای نمونه،

ضد آفتاب آبرسان آکوا نیوژن SPF50 آردن

ضد آفتاب ایزدین فیوژن واتر

ضد آفتاب پوست خشک پرودرما

ضد آفتاب پوست خشک ژنوبایوتیک بی رنگ

ضد آفتاب برای پوست حساس

اگر پوست شما به‌راحتی قرمز، ملتهب یا تحریک می‌شود:

• فرمول ساده‌تر را انتخاب کنید.
• وجود عطر و ترکیباتی که قبلاً به آنها حساسیت داشته‌اید بررسی کنید.
• در صورت سابقه حساسیت، ابتدا محصول را روی ناحیه محدودی امتحان کنید.

اگر بیماری پوستی، حساسیت شدید یا واکنش مداوم دارید، بهتر است انتخاب ضد آفتاب با نظر پزشک یا متخصص مربوطه انجام شود.

ضد آفتاب پوست های مستعد لک

ضد آفتاب تماس اسپات درماتیپیک
ضد آفتاب ضد لک سیسپرسا
ضد آفتاب ضد لک پرودرما
ضد آفتاب ضد لک ویتالیر

ضد آفتاب برای پوست مختلط و معمولی

افراد دارای پوست معمولی گزینه‌های بیشتری دارند.

برای پوست مختلط نیز می‌توان سراغ فرمول‌هایی رفت که نه بیش از حد چرب هستند و نه پوست را خشک می‌کنند.

در نهایت «حس خوب روی پوست» نکته کم‌اهمیتی نیست؛ زیرا محصولی که استفاده از آن ناخوشایند باشد، احتمالاً به مقدار و دفعات کافی مصرف نخواهد شد.

روش صحیح استفاده از ضد آفتاب

حتی بهترین ضد آفتاب نیز اگر به مقدار ناکافی یا به‌صورت نامنظم استفاده شود، محافظتی کمتر از سطح درج‌شده روی محصول ایجاد خواهد کرد.

WHO تأکید می‌کند بسیاری از افراد ضد آفتاب را به مقدار کافی استفاده نمی‌کنند و در نتیجه به SPF درج‌شده روی بسته‌بندی دست پیدا نمی‌کنند.

چه مقدار ضد آفتاب بزنیم؟

مقدار باید به اندازه‌ای باشد که تمام بخش‌های در معرض نور به‌طور یکنواخت پوشیده شوند.

هنگام استفاده روی صورت، نواحی‌ای مانند:

• گوش‌ها
• اطراف خط مو
• گردن
• پشت گردن
• بخش‌های بدون پوشش دست

را فراموش نکنید.

اگر قرار است بخش بزرگی از بدن در معرض نور قرار بگیرد، ضد آفتاب باید روی همه نواحی بدون پوشش استفاده شود.

ضد آفتاب هر چند ساعت تمدید شود؟

در زمان مواجهه با نور خورشید، WHO توصیه می‌کند ضد آفتاب تقریباً هر دو ساعت تجدید شود و پس از شنا، تعریق، ورزش یا پاک شدن محصول نیز دوباره استفاده شود.

اگر محصول خاصی دستور مصرف متفاوتی دارد، دستور درج‌شده توسط تولیدکننده را نیز بررسی کنید.

عبارت «مقاوم در برابر آب» نیز به معنی ضدآب بودن کامل محصول نیست.

هنگام استفاده از ضد آفتاب چه مواردی اشتباه است؟

چند اشتباه می‌تواند محافظت واقعی ضد آفتاب را به‌شدت کاهش دهد:

استفاده از مقدار بسیار کم

یک لایه بسیار نازک ممکن است محافظتی کمتر از SPF درج‌شده روی محصول ایجاد کند.

یک بار استفاده در ابتدای روز

زدن ضد آفتاب ساعت ۸ صبح لزوماً به این معنی نیست که در مواجهه طولانی با آفتاب تا عصر همان میزان محافظت باقی می‌ماند.

توجه به SPF و نادیده گرفتن UVA

SPF بالا به‌تنهایی کافی نیست. بهتر است ضد آفتابی انتخاب شود که محافظت وسیع‌الطیف داشته باشد.

استفاده فقط در تابستان

UV فقط مختص فصل تابستان نیست. شدت آن تغییر می‌کند، اما اشعه فرابنفش در سایر فصل‌ها نیز وجود دارد.

تصور اینکه ضد آفتاب اجازه ماندن طولانی زیر آفتاب را می‌دهد

ضد آفتاب نباید به‌عنوان مجوزی برای افزایش زمان مواجهه با خورشید در نظر گرفته شود. WHO نیز بر استفاده هم‌زمان از سایه، لباس و سایر روش‌های محافظت تأکید دارد.

فراموش کردن گردن، گوش و دست‌ها

تمرکز کامل روی صورت باعث می‌شود بسیاری از نواحی در معرض نور بدون محافظ باقی بمانند.

آیا در خانه و روزهای ابری هم باید ضد آفتاب زد؟

ابری بودن هوا به معنی صفر شدن UV نیست. WHO نیز اشاره می‌کند که میزان UV حتی در شرایط ابری می‌تواند قابل توجه باشد.

برای تصمیم‌گیری بهتر می‌توان UV Index یا شاخص UV را نیز بررسی کرد.

WHO توصیه می‌کند از زمانی که شاخص UV به ۳ یا بالاتر می‌رسد، اقدامات محافظتی در برابر آفتاب جدی گرفته شوند.

درباره استفاده داخل خانه نیز شرایط اهمیت دارد. فردی که بیشتر روز در محیط داخلی و دور از پنجره قرار دارد با فردی که ساعت‌ها در کنار پنجره پرنور کار می‌کند وضعیت یکسانی ندارد.

بنابراین به جای یک پاسخ مطلق، میزان مواجهه واقعی با نور، محل زندگی، فصل، ساعت روز و شرایط فردی را در نظر بگیرید.

هنگام خرید ضد آفتاب به چه نکاتی توجه کنیم؟

برای انتخاب محصول مناسب، این چک‌لیست ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد:

1. SPF مناسب: برای محافظت روزمره معمولاً SPF ۳۰ یا بالاتر انتخاب شود.
2. محافظت UVA و UVB: فقط عدد SPF را ملاک قرار ندهید.
3. نوع پوست: چرب، خشک، حساس یا مختلط بودن پوست را در نظر بگیرید.
4. بافت محصول: فلوئید، ژل، کرم یا لوسیونی را انتخاب کنید که بتوانید مرتب از آن استفاده کنید.
5. رنگی یا بی‌رنگ: براساس نیاز و سلیقه خود تصمیم بگیرید.
6. مقاومت در برابر آب: برای شنا، ورزش و فعالیت در فضای باز مهم‌تر است.
7. شرایط فردی: در صورت بیماری پوستی یا حساسیت خاص، از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.

برای مشاهده گزینه‌های مختلف می‌توانید دسته خرید ضد آفتاب و محصولات آفتاب داروخانه زرتشت را بررسی کنید. این دسته در حال حاضر شامل مدل‌های مختلف برای پوست چرب، خشک، رنگی، بی‌رنگ، آبرسان، استیکی و سایر کاربردهاست.

در نهایت، بهترین ضد آفتاب محصولی نیست که فقط مشخصات جذابی روی بسته‌بندی داشته باشد؛ بهترین گزینه محصولی است که محافظت مناسب داشته باشد، با پوست شما سازگار باشد و بتوانید آن را هر روز به مقدار کافی استفاده و در زمان لازم تمدید کنید.

سوالات شما در رابطه با ضد آفتاب مناسب

آیا باید هر روز ضد آفتاب بزنیم؟

میزان نیاز به محافظت به میزان مواجهه با UV بستگی دارد. هنگامی که شاخص UV بالا است یا مدت قابل توجهی در معرض نور قرار می‌گیرید، استفاده از روش‌های محافظتی از جمله ضد آفتاب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. WHO اقدامات محافظتی را از UV Index برابر ۳ به بالا توصیه می‌کند.

SPF ۵۰ بهتر است یا SPF ۳۰؟

SPF ۵۰ محافظت بیشتری در برابر UVB فراهم می‌کند، اما هیچ‌کدام نیاز به استفاده صحیح و تمدید را از بین نمی‌برند. برای استفاده عمومی، منابع معتبر معمولاً ضد آفتاب Broad Spectrum با SPF حداقل ۳۰ را توصیه می‌کنند.

آیا ضد آفتاب از لک جلوگیری می‌کند؟

محافظت در برابر نور می‌تواند به کاهش یکی از عوامل ایجاد یا تشدید بعضی لک‌های پوستی کمک کند. اگر لک دارید، ضد آفتاب معمولاً بخشی از برنامه مراقبتی است؛ اما درمان لک ممکن است به اقدامات دیگری نیز نیاز داشته باشد.

ضد آفتاب رنگی بهتر است یا بی‌رنگ؟

هیچ‌کدام به‌طور مطلق بهتر نیستند. ابتدا محافظت UV و تناسب با نوع پوست را بررسی کنید و سپس براساس نیاز خود رنگی یا بی‌رنگ بودن محصول را انتخاب کنید.

آیا پوست چرب هم به ضد آفتاب نیاز دارد؟

بله. چرب بودن پوست مانع آسیب UV نمی‌شود. افراد دارای پوست چرب می‌توانند از محصولات سبک، غیرکومدون‌زا یا مخصوص پوست چرب استفاده کنند.

آیا ضد آفتاب باعث جوش می‌شود؟

همه ضد آفتاب‌ها باعث جوش نمی‌شوند. اگر مستعد آکنه هستید، فرمولاسیون محصول اهمیت دارد و بهتر است گزینه‌های سبک و Non-comedogenic را بررسی کنید.

آیا ضد آفتاب فقط برای صورت است؟

خیر. هر بخشی از پوست که در معرض نور قرار دارد، مانند گردن، گوش‌ها، دست‌ها و بدن، ممکن است به محافظت نیاز داشته باشد.

آیا ضد آفتاب جای کلاه و سایه را می‌گیرد؟

خیر. ضد آفتاب یکی از اجزای محافظت در برابر UV است. استفاده از سایه، لباس، کلاه و عینک مناسب همچنان اهمیت دارد.د آفت